چه وقت باید افطار کرد
وقت افطار
درموردوقت افطار ارشاد احکم الحاکمین جل مجده است که در کلام پاکش قرآنکریم می فرماید: (ثُم أَتِمُوأ أَلصِیَامَ إِلَی اُلَۤیلِ) یعنی بعد از صبح صادق تا غروب آفتاب همانا ورود شب روزه را تکمیل نمایید. آیه کریمه آخرین وقت روزه را تعیین وبیان فرموده است.
حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه فرموده اند که جناب رسول اکرم صلی الله علیه وسلم فرموده اند: «واذا اقبل اللیل من ههنا وادبر النهار من ههنا وغربت الشمس فقد افطر الصائم» یعنی وقتی که شب ازینطور (مشرق) آغاز گردید وروز این طرف (مغرب) برود، وآفتاب کاملاً غروب (بنشیند) روزه را مستحق افطار است.
نقطه عجیب این است که در حدیث شریف لفظ «افطر» ذکر گردیده که بیانگر دو نکته است:
１. نکته اول: روزه دار فوراً افطار نموده، در خورد ونوش تأخیر ننماید.
２. نکته دوم: چون وقت روزه اش شرعًا تکمیل گردیده بناءً بععد از غروب چیزی هم نخورد، درقطار افطار کننده ها شامل می باشد.
اگر کسی بدون نیت افطار چیزی بخورد، ویا به فکر اینکه آفتاب هنوز غروب نکرده، افطار کرد، حال آنکه آفتاب غروب کرده بود، بالایش هیچ قسم قضاء وکفاره نیست، زیرا وقت روزه داری شرعاً تکمیل ووقت افطار آغاز گردیده است.
حضرت ابودرداء رضی الله تعالی عنه روایت می کند: «کان رسول الله صلی الله علیه وسلم اذا کان صائماً، امررجلًا یقوم علی نشر من الارض، فاذا قال: قد غربت الشمس، افطر». یعنی وقتیکه رسول اکرم صلی الله علیه وسلم روزه دار می بود، وقت غروب آفتاب کسی را حکم می فرمودکه کسی به جای نسبتًا بلند استاده شده از غروب کامل آفتاب خبر دهد، زمانیکه همان شخص از غروب کامل آفتاب خبر می داد وی افطار می فرمودند.
از احادیث فوق مفهوم واضح آیه کریمه در مورد وقت نهایی روزه ثابت می گردد. غروب آفتاب ذریعه چشم اگر مطلع صاف باشد، وذریعه آلات عصری اگر مطلع ابر آلود باشد، بالیقین معلوم می گردد، با آن هم اگر کسی روزه افطار نکرد، عذر شرعی ندارد وبدون مکلفیت شرعی تحمل گرسنگی وتشنگی را نموده است.
عجله در افطار:
حضرت سهل بن سعد رضی الله تعالی عنه راجع به عنوان فوق ارشاد پیغمبرصلی الله علیه وسلم را نقل می کند که حضرت پیغمبرصلی الله علیه وسلم فرمودند: «لایزال الناس بخیر ما عجلوا افطر» یعنی تا وقتیکه افراد امتم در وقت اول مغرب افطار کنند، خیر وثواب زیاد می برند.
روایت دیگر از سهل بن سعد است که در آن پیغمبرصلی الله علیه وسلم فرموده اند: «لایزال امتی علی سنتی مالم تنظر بفطرها النجوم» یعنی امتانم تا وقتی به سنت من استوار باشندکه در افطار شان متظر جلای ستاره ها نگردند،یعنی بعد از غروب آفتاب فوراً افطار نمایند.
حضرت ابوهریره رضی الله تعالی عنه حدیث قدسی را از رسول اکرم صلی الله علیه وسلم چنین نقل می کنندکه پیغمبرصلی الله علیه وسلم فرموده اند: «احب عبادی الی اعجلهم فطراً» یعنی خداوندجل جلاله می فرمایدکه آنهای که در افطار عجله می کنند از جلمه بنده گان محبوب من بوده وزیاد دوست دارم ومطلب این است که بعد از غروب آفتاب انتظار نکند.
سه صفت راخداوند دوست دارد، آن اینکه حضرت یعلی مره رضی الله تعالی عنه از نبی کریم صلی الله علیه وسلم روایت می کند که سه چیز است که خداوند با آن خوشحال شده وآن را دوست می دارد: تعجیل در افطار وتآخیر در سحری وسوم درهنگام قیام در نماز دست راست را بر دست چپ نهادن است.
تأخیر درافطارچگونه است:
حضرت ابوهریره رضی الله تعالی عنه روایت می کند که حضرت پیغمبرصلی الله علیه وسلم فرموده که: «لایزال الذین ظاهراً ما عجل الناس الفطر، لأن الیهود والنصارا یؤخرون ارواً» یعنی دین داران تا وقتی غالب می باشند تا که در افطار خود تعجیل می نمایند، زیرا یهود ونصارا در افطار خود تأخیر می کردند، واقعیت این است که مخالفت یهود ونصارا سبب عزت وسرفرازی شخصیت های مؤمن می گردد.
رازتعجیل افطار وتأخیر سحری:
تعجیل در افطار وتأخیر سحری حکم الهی بوده وعمومًا بر بنده های مؤمنش در ایام روزه داری یک نوع آسانی وسهولت که از اثر شفقت وکرم خداوند متعال بوده که شمال حال شان می گردد. اما عوض تابعداری امر خداوند جل جلاله اگر راه معاندین ودشمنان خداوند جل جلاله تعقیب گردد، بدیهی است که از مرحمت محروم ودچارسرزنش وغضبب قرار می گیرند.
１. مسئله اول: در وقت غروب یقینی آفتاب هر چه زودتر افطار کردن مستحب بوده واگرباز هم تأخیر می کند، مکروه است.
２. مسئله دوم: در روز های ابر آلود اگر وسیله ظبط اوقات (ساعت) وغیره نبود کمی افطار تأخیر کند تا غروب یقینی گردد.
اگر آذان مغرب شنیده شد، وروزه دار متیقن غروب آفتاب نبود، افطار را اقلاً سه دقیقه تأخیر نماید.
３. مسئله: تا وقتیکه شک در غروب آفتاب باشد افطار کردن جائیز نیست.
افطار با چه بهتر است:
حضرت سلمان بن عامر رضی الله تعالی عنه در این مورد فرموده رسول اکرم صلی الله علیه وسلم فرمودندکه: «اذا کان أحدکم صائمًا فلیفطر علی التمر، فان لم یجد التمر فعلی الماء فإن الماء طهور» یعنی هرگاه کسی از شما روزه دار بود، بهتر است که روزه اش را با خرما افطار کند،اگر خرمامیسرنبودپس بهتر است که با آب افطار کند زیرا آب بسیار چیز پاک است.
حضرت انس رضی الله تعالی عنه راجع به افطار رسول اکرم صلی الله علیه وسلم چنین خبر میدهد: «کان النبی صلی الله علیه وسلم یفطر قبل أن یصلی علی رطبات، فان لم تکن رطبات فتمیرات، فان لم تکن تمیرات، حسا حسوات من ماء» ابوداود ص ۱۷۵. یعنی رسول اکرم صلی الله علیه وسلم قبل از اداء نماز مغرب به خرمای تازه افطار می فرمودند،واگر میسر نمی بود به خرمای خشک افطار می نمودند واگر آن هم میسر نمی بود پس باآب روزه را افطار می کردند.
دراین جا به ذکر دو مسئله می پردازیم:
１. افطار بر خرمای تازه ویا خشک بهتر بوده، در نبودنش به چیز دیگر ویا آب افطار نموده، خلاصه اینکه افطار به غیر خرما وآب نیز درست.
２. عده افطار به نک را موجب ثواب واجر دانسته که این نظر کدام اساس در شریعت ندارد.
افطار وپابندی علماء معاصر به وقت افطار:
حضرت مولانا خلیل احمد سهانپوری صاحب رحمه الله علیه اهتمام مزید به ساعت دیواری داشت حتی غرض کنترول وقت آن یک شخص موظف بود، لکن به طور خاص در رمضان المبارک این اهتمام جدی تر می گردید، وافطار را طبق جنتری اوقات با احتیاط سه دقیقه تأخیر می نمودند.
وهمچنان اعلی حضرت رائپوری رحمه الله علیه نیز درین مورد اهتمام قابل ملاحظه داشتند، با وجودیکه در رائپور طلوع وغروب آفتاب صفا وواضح به نظر می رسید با آن هم در کنترول اوقات توجه می داشت موصوف در تهیه آب بزمزم وخرما سعی می داشت حتی تحایف خرما وآب زمزم حجاج گرامی را که برای شان می آوردند برای ماه مبارک رمضان نگه می داشتند واگر مقداری از خرما خوف فساد آن ایجاد می گردید، قبل از رمضان به مردم توزیع می نمود.
حضرت مولانا تهانوی رحمه الله علیه فرموده اند: معمولاً روزه داری ام طبق معمولات قبل از رمضان المبارک می بود، زیرا بعضی حضرات برای افطاری در رمضان شریف معمولات اختصاصی از قبیل تهیه آب زمزم وخرما داشتند، اما معمول عمومی ام در افطار فقط موجودیت افطاری بود، اگر خرما، آب زمزم، آب گرم ویا کدام میوه تازه، میبودبا آن روزه افطار می کردم.
دعای افطار:
حدیثیکه به حضرت معاذ بن زهره تابعی رسده وی چنین روایت می کند که: «أن نبی صلی الله علیه وسلم کان اذا افط قال اللهم لک صمت وعلی رزقک افطرت» ای خداوندجل جلاله خاص برای تو روزه گرفته ام وبه رزق تو افطار کردم در وقت افطاری خواندن همین دعا سنت بوده وبعد از افطاری دعای ذیل خوانده میشود، که عبدالله بن عمر رضی الله تعالی عنه روایت کرده است.
حضرت عبدالله ابن عمر رضی الله تعالی عنه روایت می کند که می فرماید: (کان نبی صلی الله علیه وسلم اذا افطر قال: ذهب الظماء، وابتلت العروق وثبت الاجر ان شاء الله» رواه ابوداود ص ۳۲۱. یعنی حینیکه رسول اکرم صلی الله علیه وسلم افطار می فرمودند، بعداَ می فرمودندکه: تشنگی ام رفع ورگ های خشک ترگردیدواگر خداوندجل جلاله خواسته باشد اجر وثواب هم ثابت شد.
تشریح: یعنی زحمت وتکلیف ناشی از روزه داری که به تشنگی وخشکی عروق بدن انجامید، از اثر افطار بکلی رفع گردیدکه حالانه احساس تشنگی ونه خشکی عروق میشود وانشاه الله که اختتام ناپذیرآخرت هم ثابت گردید. ایراد کلمات متذکره از جانب رسول اکرم صلی الله علیه وسلم شکر خداوندی بوده، تعلیم وتلقین به امت است که روزه داران باید چنین احساس کنند.
سرور وفرحت افطار:
حدیث شریفی از ناجی بشریت حضرت پیغمبر حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم روایت است که در آن فرموده اند: «للصائم فرحتان، فرحة عن الفطر وفرحة عند لقاء الرحمن» یعنی برای انسان روزه داردو خوشی وسرور است، یکی خوشی وسرور افطار ودیگری خوشی وسرور مشرف شدن به دیدار خداوند متعال در روز قیامت.
واکثر علماء در تشریح این حدیث شریف فرموده اندکه: از دو سبب فرحت وخوشی نصیب روزه دار می گردد:یکی اینکه تکمیل علم از اثر شکر واحسان الهی بر تکمیل روزه بدون فساد ونقصان وسبب دوم اینکه: از اثر افطار وخوراک گرسنگی وتشنگی رفع گردیده که باعث فرحت وسرور می باشد.
ثواب افطار دادن:
حضرت سلمان فارسی رضی الله تعالی عنه روایت می کند که: رسول اکرم صلی الله علیه وسلم در آخرین روز شعبان المعظم به ما خطاب فرمودند، که در یک بخش خطبه اش چنین به ما گفت: «من فطر فیه صائمًا کان له مغفره لذنوبه وعتق رقبته من النار وکان له مثل أجره من غیر أن ینقص من اجره شی، قلنا یا رسول الله:لیس کلنا یجد ما یفطر به الصائم، فقال رسول الله صلی الله علیه وسلم: یعطی الله هذا الثواب من فطر صائمًا علی مذاقة لبن او شربة من ماءٍ ومن اشبع صائمًا سقاه الله من حوضی شربة لا یظمأ حتی یدخل الجنة الی آخره» رواه بیهقی فی شعب الایمان.
حضرت پیغمبرصلی الله علیه وسلم در خطبه اش فرمودندکه کسی که غرض حصول رضای خداوندجل جلاله به کسی افطاری بدهد، این عملش باعث مغفرت گناه وآزادی از آتش دوزخ می گردد، وبه اندازه روزه دار ثوابش داده میشود واز ثواب روزه دار چیزی هم کم نمی گردد، حضرت سلمان فارسی می گویدکه ماعرض کردیم که ای پیغمبر خداوند جل جلاله! همه ما توانایی تهیه ودادن افطاری به دیگران را نداریم آیا طبقه غربای ما ازین ثواب محروم خواهد ماند؟
سلمان فارسی می گویدکه رسول اکرم صلی الله علیه وسلم فرمودندکه این ثواب به همه آن کسانیکه یک گیلاس شیر، یک گیلاس آب به روزه دار بدهد داده می شود ونیز جناب حضرت فرمودند: کسی که برای روزه دار طعام کافی بدهد، خداوند جل جلاله وی را در قیامت از حوض کوثر سیر آب خواهد نمود، که قطعًا تشنه نخواهد گردید تا که به جنت داخل گردد.
از حدیث شریف ثابت گردیدکه افطاری دادن به روزه دار فضیلت داشته وخداوند جل جلاله عوض آن سه قسم اجر می دهد که موقوف به سیر کردن روزه دار نبوده بلکه کمی شیر، آب، خرما ویا یک لمه نان نیز موجب این اجرهای سه گانه خواهد گردید.
１. مغفرت از گناه ها.
２. نجات از آتش دوزخ.
３. به اندازه ثواب روزه دار ثواب دادن که از ثواب روزه دار چیزی کم نمی شود.
اکنون فکر کنیدکه به اعطای چیز های که ذکر گردید، از توانایی هرکس پوره بوده وحتی هیچ نع تحمل مشقت وزحمت در آن نبوده، مگر ثواب های که در بدل آن وعده گردیده به مراتب بالاتر از عمل بوده که بیانگر فضل ومرحمت بلا نهایت خداوند جل جلاله بر مخلوق ضعیف اش بوده که به خیلی عمل اندک وناچیز آنها را مورد این نوع نوازش قرار میدهد. لهذا مردمان آخرت طلب همیشه در فکر حصول چنین ثواب باشند، زیرا هر مرد وزن مؤمن محتاج توشه آخرت بوده وبه آن توجه کرده شود.
افطاری سرمایه آخرت است:
حقیقت این است که میدان پر خطر قیامت ودارنده مشکلات زیاد به اعمال نیک حیات دنیوی، محل مسرت وراحت خواهد گردید. هرقدر که میزان حسنات مردم سنگین تر میشودبه همان اندازه در محشر گاه کامیاب وسرخ روی بوده، وکسیکه محروم ثواب ها واعمال نیک حیات دنیوی باشد، مواجه هرقسم عذاب وناکامی بوده مشکلاتش روز افزون می گردد.
لهذا رمضان المبارک یک فرصت بهتر وعطیه اعلی ذات باری تعالی بوده که میتوان از آن در کسب ثواب های متنوع کار گرفته اللهم وفقنا از حدیث مذکورمعلوم گردیدکه افطار دهنده مستحق اجر وثواب افطار کننده می گردد، حالافکرکنیدکه ثواب یک روز روزه به کدام اندازه خواهد بود، وآن اجر روزه را که خداوند جل جلاله به مرحمت خود لطف می فرماید:
از احادیث ثقه ومعتبر فضایل زیاد روزه داری به صراحت معلوم می گرددند، لهذا با آن اعتماد ویقین کامل نموده روزه گیرید وبرای آخرت ثوابهای بی حساب را حاصل نمایید. زیرا میتوانید به دادن آب کم هم این گونه ثواب ها را مالک گردیده ویک سرمیاه زیاد را به آخرت تهیه نمایید. لهذا سستی وتغافل را کنار گذاشته از فرصت کار گیرید تا از آتش دوزخ نجات یافته ومستحق جنت شوید، زیرا کسیکه ضمانت نجات دوزخ را داشته باشد، طبعی است که جز رفتن جنت دیگر محل بود وباش نخواهد داشت.
فضیلت افطار به رزق حلال:
حضرت سلمان رضی الله تعالی عنه فرموده است که رسول اکرم صلی الله علیه وسلم را چنین روایت می کنند که فرموده اند: «من فطر صائمًا علی طعام وشراب من حلال صلت علیه الملائکة فی ساعات شهر رمضان وصلی علیه جبرئیل لیلة القدر» رواه طبرانی فی الکبیر وابوالشیخ بن حبان فی کتاب ثواب والا أنه قال: وصافحه جبرئیل لیلة القدر وزاد فیه ومن صافحه الجبرئیل علیه السلام برق قلبه وتکثر دموعه، قال، فقلت یا رسول الله! افرأیت من لم یکن عنده، قال: فقبضة من طعام، قلب افرایت ان لم یکن عنده لقمة خبز، قال: فمذقة من لبن، قال:افرایت ان لم تکن عنده، قال: فشربی من ماء» الترغیب ص ۹۶ ج ۲.
یعنی کسیکه از رزق حلال خود به روزه دار افطاری بدهد، ملائک در ساعات رمضان به وی دعای رحمت نموده ودر شب لیلة القدر خاصتًا جبرئیل امین به افطار دهنده رحمت گفته دعا می کند. در روایت از ابن حبان نقل شده که در لیلة القدر جبرئیل علیه السلام با وی مصافحه نموده که از اثر آن قلب افطار دهنده نرم گردیده واز چشمانش مروارید اشک سرازیرمیشود.
حضرت سلمان رضی الله تعالی عنه راوی حدیث از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم پرسان می کندکه یارسول الله! چه می فرماید در مورد شخصیکه غرض افطاری روزه دار انتظارغذا وطعام کافی نداشته باشد؟ آنحضرت صلی الله علیه وسلم می فرمایدکه غرض حصول این فضیلت یک لقمه نان هم کفایت می کند وحضرت سلمان بار دیگر عرض می نمایدکه یا رسول الله صلی الله علیه وسلم! کسی که توانایی دادن یک لقمه نان را هم نداشته باشد، در موردش چه می فرمایید؟
حضرت پیغمبرصلی الله علیه وسلم درجواب این سوال سلمان رضی الله تعالی عنه می فرماید: که کمی آب کفایت می کند. یعنی کسیکه روزه دار را غرض افطاری اش کمی آب هم بدهد، خداوند جل جلاله وی را به این اجر عظیم سر فراز خواهد ساخت.
صحابه کرام از اثر صحبت پر فیض رسول اکرم صلی الله علیه وسلم شخصیت های عظیم جهان گردیدند، وخداوند جل جلاله چنین افراد با استعداد را به همرای حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم هم صحبت گزیدند ومستحق بشارت جنت در حیات دنیوی گردیدند.
درروایت فوق سوالهای مکرر حضرت سلمان رضی الله تعالی عنه تا کدام اندازه سهولت در استحقاق اجر عظیم به چیزی اندک از بارگاه ایزد متعال توسط پیغمبربرحق صلی الله علیه وسلم واضح گردید. از خداوندجل جلاله توفیق میخواهیم تا مستحق اجر های مذکور گردیم.
افطار به خوراک حرام:
حضرت انس رضی الله تعالی عنه ارشاد رسول اکرم صلی الله علیه وسلم را در مورد چنین روایت می میکندکه «ان الله عزوجل عتقاء فی لیلة من شهر رمضان الا رجل افط علی خمر» رواه طبرانی. یعنی خداوندجل جلاله در هر شب رمضان شریف تعداد زیاد مردم را از دوزخ آزاد می فرمایدمگر آن کس مورد این شفقت قرار نمی گیرد که به شراب افطار کرده باشد.
در هرروز وهر شب رمضان المبارک تعداد زیاد بنده گان مؤمن مورد عفو وبخشش ذات باری تعالی قرار گرفته که مستحق آتش دوزخ اند وخاصتًا آن مردمان را متوجه می ساد که افطار روزه را به یک چیز حرام نموده تا ازین عمل شنیع وبد دست بر دار گردیده از روزه داری شان منفعت مزید اخروی حاصل نمایند.
مغفرت مردم دروقت افطار:
در یک روایت آمده که الله جل جلاله در وقت افطار یک میلیون مستحقین دوزخ را آزاد می فرماید، وهستند بد نصیبان که درین مرحله مغفرت قرار نگرفته محروم می گردند، وآن عبارت از کسانی اندکه به شراب ویا چیز حرام دیگر افطار می کنند. چون بد بختی بزرگ بوده که در رمضان المبارک هم با وجود مرحمت های فراوان خداوند جل جلاله باز هم کسی در قید دوزخ باشد، روی همین مطلب که همه بنده های مؤمن مورد تفقد ومرحمت قرار گیرند، زجر وسرزنش عدم مغفرت را متوجه کسانی ساخته که به چیزی حرام افطار می کند، تا ازین گونه عمل جداً خود داری نمایند.
مطلب از خوراک حرام اینکه خوراک فی نفسه حرام باشدمانند شراب، ویا از طریق ناروا وحرام خوراک تهیه شود مانند پول رشوت، دزدی، اختلاس، سود، قمار وغیره هم تحت همین وعید قرار می گیرند. پس برای بنده مؤمن لازم است تا حلال وحرام را فرق وتمیز نموده روی مسؤلیت شرعی تهیه نفقه را از طریق حلال نموده وطرق نارواوناجایز جداًجلوگیری کند.
اجتناب از گناه:
گرچه گناه برای مؤمن هر وقت به تاریکی قلب وضعف ایمان می انجامد از آن باید اجتناب کرد، خصوصًا در ماه مبارک رمضان باید مزیدًا احتیاط نمود تا از دروغ، غیبت، غرور، تکبر، ریاکاری، بغض، حسد، کینه، ضرررساندن، ظمل، قمار، تهمت، سود، بهتان، به نامحرم نظر کردن، تصویرهای ناجایز دیدن، اشتراک در مجالس سازوسرود، پروگرام های ناجایز تلویزیون را تعقیب نمودن وغیره که از آن دوری باید کرد، تا توفیق توبه وپشیمانی عنایت گردیده از گناهان سابقه عفوه وبخشش به عمل آید نه اینکه همه سال غرق هوا وخواهشات نفسانی بوده حتی ندانیم که رمضان المبارک برای روز داران چه پیغام وانعام داشده واز ثواب های بی حد وحصر آن خدای ناخواسته محروم نگردیم.
نقاط ضعف افطاری:
لازم به تذکراست که عده از نقاط ظعیف در جریان افطار اکثر روزه داران محترم ما مرتکب آن می گردند، حتی بعضی اوقات یک تعداد علماء وصلحاء نیز تحت تأثیرآن قرار گرفته محتاج تأویلات گوناگون گردیده از ثواب عظم آخرت محروم می گردند. لازم است نقاط ضعیف را درک نموده، خود، اهل وعیال اعزه ودوستان را متوجه ساخته تا نقاط ضعیف از افطاری شان دور گردیده اجر وثواب اخروی شان ناقص نگردد.
１. نقطه اول: در افطاری دعوت های صورت می گیرد، رواج عام آن زمان به وقع پیوسته که اطفال خورد سن ونا بالغ به گرفتن روزه شروع کردند، گرچه ضیافت ودعوت یک عمل خوب ومستحسن بوده در صورتیکه به ضیاع امور دینی منتهی نگردد،دیده میشود که در عده چنین دعوت ها نماز شام یا بکلی فوت شده ویا اقلاً باعث فوت جماعت می گردد. تلافی این نقصان که ثواب ۲۷ درجه نماز از بین رفته را نمی توان نمود وبه دعوت انسانی، دوت الهی خساره مند گردید، لهذا این دعوت انسانی چگونه لذت خواهد داشت.
２. نقطه دوم: عده روزه داران از اثر انهماک در افطاری تکبیر اولی وصف اول حتی رکعت اول را قربانی نموده ودر رکعت های اخیر جماعت شریک می گردندکه این محرومیت از ثواب عظیم محسوب میشود.
３. نقطه سوم: یک تعداد دعوت ها ومهمانی ها طوری می باشند که در آن علماء وقراء نیز شرکت می فرمایندونماز را با جماعت اداء می کنند، گرچه ثواب همان جماعت را حاصل نمودند،مگر از ثواب جماعت بزرگ ورفتن مسجد که به قدم آن ثواب مرتب میشود همه محروم گردیدند.
４. نقطه چهارم: ترک جماعت مسجد ودرخانه جماعت کردن مخالف مزاج شریعت بوده وبا سنت نبوی هیچ مناسبت ندارد حصول درجات ومعیار رفعت هر کار نیک مطابق اتباع سنت بوده ودر غیر آن کناره گیری از دایره سنت آهسته آهسته باعث عادت های خیلی نادرست ونا مناسب گردیده به ضیاع اصول شرعی می انجامد کسی فکر نکند که ما مخالف دعوت ها بوده که اجابت آن سنت است، بلکه سوال اینجا است که آیا در مسجد شریف نماز با جماعت سنت نیست؟ پس اجابت دعوت نموده بعد از قدر افطار نماز را در مسجد به جماعت اداء وسپس مرحله بعدی دعوت را تعقیب نمایید تا ثوا دارین را حاصل نموده وصاحب دعوت هم راضی گردد.
５. نقطه پنجم: عده از اثر افطار در خانه از نماز جماعت مسجد محروم می گردند، افطار در خانه ومسجد هردوجایزبوده وحتی اگر افطار خانه مخل نماز جماعت می گردد، افطار در مسجد بهتر است.
６. نقطه ششم: یک تعداد روزه داران که در مسجد افطار می کنند، به آداب ونظافت مسجد توجه ندارند،خسته های خرما، پوست میوه وریزه های نان در صف ها ویا صحن مسجد پراگنده گردیده باعث رنج وزحمت نماز گذاران می گردد.
７. نقطه هفتم: یا در وقت افطار از بی نظمی کار گرفته میخواهند هرچیززودترافطارنموده، دویده دویده به مسجد رفته تا زود جماعت ختم کرده راهی خانه گردند که هیچ نوع حوصله وصبر درین عبادت پر اهمیت دیده نمی شود.
８. نقطه هشتم: در قعضی جاها یک تعداد مردم عادت دارندتا چیزهای خوب افطاری را جمع ویک سو گذاشته وبعد از جماعت چند نفر خاص در بین خود تقسیم می کنند، که این هم یک نوع خیانت ودزدی بوده، زیرا کسیکه افطاری می آورد ویا می فرستد، هدف این است که عام روزه داران از آن استفاده نموده وموجب حصول ثواب گردد. لهذا مال وی را دزدی وتا راج نمودن وآنرا خوردن نزد صاحبان بصیرت وروزه داران با فکر واندیشه کاریست نا سزا ونا درست که از آن اجتناب به عمل آورده در آداب ونظافت مسجد کوشان گردید. لهذا ضروری است تا همه نقاط ضعیف مذکور اصلاح گردیده وافطار را از لوث چنین عادت های فرسوده ونا مناسب پاکتر ساخته اجر وثاوب موعد را حاصل کنیم.
ماسترمحمدامیرمحمدی ابلاغ یکی از عاشقان، حامیان وپیروان حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم